Sadaka-i Fıtır: Varoluş Sadakası

Halk arasında fitre denilen Sadaka-i Fıtır, Ramazan Bayramı’na yetişen ve aslî ihtiyaçlarından başka, artıcı olma ve üzerinden bir yıl geçme şartı aranmaksızın nisap miktarı para veya mala ( 80.18 gram altın değeri) sahip bulunan her Müslüman’ın vermesi vacip olan mali bir ibadettir. Sadaka-i Fıtır, insan fıtratındaki yardımlaşma ve dayanışmanın bir gereği olarak insan bedeninin zekâtı kabul edilmiştir. Bu nedenle Sadaka-i Fıtır’a, “can sadakası” veya “beden sadakası” da denilmektedir. Fitre, yoksulların ihtiyaçlarının giderilmesinde, bayram gününün neşesinden onların da istifade etmelerinde önemli bir rol oynar.

Kişi, kendisinin ve buluğa ermemiş çocuklarının fitrelerini vermekle yükümlüdür.

Akıl ve buluğ şart değildir. Akıl hastalarının ve delilerin velileri onların mallarından fitrelerini verirler. Ramazan’da oruç tutamamış olanlar da fitrelerini vermelidirler.

Fitre, Ramazan Bayramı’nın birinci günü tan yerinin ağarmasıyla vacip olmakla birlikte, Ramazan ayı içinde de verilebilir. Hatta fakirlerin bayram ihtiyaçlarını karşılamaları için, bayramdan önce verilmesi daha iyidir. Ancak Bayram sabahına kadar Sadaka-i Fıtır verilmemiş ise, Bayram günlerinde ödenmesi gerekir. Zamanında ödenmeyip sonraya kalan fitreler ise, mümkün olan ilk fırsatta ödenmelidir.

Bu sadaka, bayram sevinci öncesinde ihtiyaç sahiplerine ulaşarak toplumsal bir denge ve dayanışma ruhu oluşturur. Bu özel ibadet, oruç tutan kişinin Ramazan ayını sağlıklı bir şekilde tamamlamasına şükür nişanesi olarak verilir.

Bu ibadet, aynı zamanda bir şükür ifadesidir. Ramazan ayına erişen Müslümanlar, bu onuru maddi bir yardımla taçlandırırlar. Böylece, hem kendi manevi arınmalarına katkıda bulunur hem de toplumdaki ihtiyaç sahiplerine el uzatmış olurlar.

Bildiğiniz gibi her yıl Diyanet İşleri Başkanlığımız her yıl o yılın fitre miktarını belirleyip ilan etmektedir. Bu yıl bir fitre 240 TL olarak belirlenmiştir. Bir fitre için bir fakire en az 240TL verilmelidir. Kişi bu miktarı kendi maddi gücüne göre artırarak verirse daha güzel bir iş yapmış olur.

Ülke ve bölgelere göre geçim standartları farklı olduğundan, Sadaka-i Fıtır mükellefinin kendi bulunduğu yere göre bir kişinin bir günlük normal gıda ihtiyacını karşılayacak miktar üzerinden vermesi gerekir.

Genel kural olarak fitre, zekât verilebilecek kimselere verilir. Zekât verilmesi caiz olmayan kişilere de verilmez.

Fıtır Sadakası ve oruç fidyesini veren kişinin bunlardan doğrudan ya da dolaylı olarak yararlanmaması esastır. Zekât için de aynı kural geçerlidir. 

Hanefilere göre aşağıda sayılanlara fitre verilmez:

a) Ana, baba, büyük ana ve büyük babalara,

b) Oğul, oğlun çocukları, kız, kızın çocukları ve bunlardan doğan çocuklara,

c) Eşine,

d) Zengine yani aslî ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan kişiye,

e) Babası zengin olan ergen olmamış çocuğa,

Bunların dışındaki fakir olmaları şartı ile, kardeş, teyze, dayı, amca, hala ve onların çocuklarına, gelin, damat, kayınpeder ve kayınvalide gibi akrabalara zekât, fitre ve fidye verilebilir.

Değerli okurlarım; Fitrelerimizi geciktirmeden bu günlerde uygun gördüğümüz fakirlere bizzat veya vekillerimiz aracılığı ile verelim. Rabbim fitrelerinizi kabul eylesin.

Fahri SAĞLIK

Emekli Müftü