Millet kavramı üzerine

Millet kavramı, siyaset bilimi, sosyoloji, tarih ve hukuk gibi birçok bilimin merkezinde yer alan temel bir kavramdır. Toplumların kendilerini tanımlama biçimlerini, ortak aidiyet duygularını ve siyasal örgütlenmelerini anlamada önemli bir anahtar görevi görür. Ancak millet kavramı tek bir tanıma indirgenemeyecek kadar çok boyutlu ve tarihsel olarak değişken bir yapıya sahiptir.

Bu kavram gündelik dilde sıkça kullandığımız ama üzerinde durup düşündüğümüzde pek çok anlam katmanını barındıran bir kelimedir. Kimi zaman ortak bir kaderi, kimi zaman aynı bayrak altında yaşamayı, kimi zaman otak bir kültür ve medeniyeti, kimi zaman da ortak bir geçmiş ve geleceği çağrıştırır. Millet dediğimiz şey, tek boyutlu ve donmuş bir yapı değil, aksine, tarih boyunca değişen, dönüşen ve her dönemde yeniden tanımlanan canlı bir olgudur.

Genel olarak millet; ortak bir tarih, kültür, dil, din, ülkü veya kader bilinci etrafında birleşmiş insan topluluğu olarak tanımlanabilir. Bu tanım, milletin yalnızca biyolojik ya da etnik bir birliktelik olmadığını; aynı zamanda manevi, kültürel ve tarihsel unsurları da içerdiğini göstermektedir. Modern anlamda millet, bireylerin kendilerini ait hissettikleri ve bu aidiyeti bilinçli olarak benimsedikleri bir toplumsal yapıyı ifade eder.

Günümüzde genel kabul gören millet kavramı, büyük ölçüde 18. ve 19. yüzyıllarda şekillenmiştir. Feodal bağların zayıflaması, imparatorlukların çözülmesi ve ulus-devletlerin ortaya çıkışıyla birlikte “tebaa” yerini “vatandaşa” bırakmıştır. Bu dönüşüm, millet fikrini de siyasi bir çerçeveye oturtmuştur. Artık millet, sadece ortak soydan gelen insanların toplamı değil; aynı hukuk düzenine bağlı, ortak bir siyasi iradeyi paylaşan bireylerin bütünü olarak görülmeye başlanmıştır.

Türkiye gibi tarihsel ve kültürel açıdan zengin bir coğrafyada millet kavramı, doğal olarak çok katmanlıdır. Aynı topraklarda yüzyıllar boyunca farklı etnik kökenler, inançlar ve yaşam biçimleri yan yana var olmuştur. Bu gerçeklik, millet fikrinin tek tipleştirici değil, kapsayıcı bir anlayışla ele alınmasını zorunlu kılar. Millet, “aynı olanların” değil; “birlikte yaşamayı kabul edenlerin” oluşturduğu bir bütündür.

Milletin Unsurları

Milleti oluşturan unsurlar konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Ancak genel olarak şu unsurlar öne çıkar:

Dil: Ortak bir dil, millet bilincinin oluşmasında önemli bir araçtır.

Kültür: Gelenekler, görenekler, sanat ve yaşam biçimi ortak kültürü oluşturur.

Tarih: Ortak geçmiş ve tarih bilinci, toplumsal hafızayı güçlendirir

Ülkü ve kader birliği: Geleceğe dair ortak hedefler ve birlikte yaşama iradesi millet olmanın temelidir.

Vatan: Milletin üzerinde yaşadığı ve kendisine ait kabul ettiği coğrafya önemli bir unsurdur.

Bu unsurların tamamının her millette aynı ölçüde bulunması şart değildir; ancak millet bilinci bu unsurların bir kısmının güçlü şekilde var olmasıyla oluşur.

Günümüzde millet, yalnızca soy ya da etnik kökenle açıklanamayacak kadar kapsamlı bir kavram haline gelmiştir. Ortak değerler, kültür, tarih ve birlikte yaşama iradesi millet olmanın temelini oluşturur. Bu yönüyle millet, toplumsal bütünlüğün ve siyasal birliğin en önemli unsurlarından biri olmaya devam etmektedir.

Millet kavramının doğru anlaşılması, toplumsal barışın ve ortak yaşam kültürünün güçlenmesine de katkı sağlamaktadır.

Türk Millet Anlayışı

Türk millet anlayışı, özellikle Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte modern ve kapsayıcı bir nitelik kazanmıştır. Mustafa Kemal Atatürk’ün “Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir.” sözü, millet kavramının etnik temelden ziyade ortak vatandaşlık ve kader bilinci üzerine kurulduğunu göstermektedir. Bu anlayışta millet; dil, kültür ve tarih birliğiyle birlikte, ortak bir devlet çatısı altında yaşama iradesine sahip bireylerin oluşturduğu bir bütündür.

Millet kavramı, geçmişten devralınan bir miras olduğu kadar, bugünde yeniden inşa edilen bir toplumsal sözleşmedir. Bu sözleşmenin dili ne kadar kapsayıcı, adil ve insani olursa; millet olma bilinci de o kadar güçlü ve sürdürülebilir olur. Millet, ancak birlikte yaşama iradesi diri tutulduğunda anlam kazanır.

Önümüzdeki Cuma günkü yazımda bu kavramın İslami literatürde nasıl ele alınıp yorumlandığını açıklamaya çalışacağım. Kalın sağlıcakla…

Fahri SAĞLIK

Emekli Müftü